logo

13 Ocak Kutlamaları

Yeni yıl ve yeni blogun ilk yazısı! Tüm bu yeniliklere uğur getirsin diye… Dünya’nın farklı yerlerinde farklı 13 Ocak günü kutlama ve ritüelleri…

Tüm Dünya 31 Aralık gecesi yeni yıla girse de, bir tarih daha var ki bazı kültürler için yeni yıla giriş ve geçmiş yılı anma adına oldukça önemli. Bu tarih jülyen takvime göre 13 Ocak günü olarak belirlenmiş, eski inanışlardan bugünkü ortodoks inancı gibi bazı inanç ve kültürlere geçmiştir.

Türkiye-Karedeniz Bölgesi’nden İsviçre-Appenzell ve Belarus’a kadar çeşitli ülkelerdeki bu kutlamaları incelerken çıkardığım sonuç, ülke genelinde gregoryen takvime göre olan Christmas ve Yeni Yıl (New Year’s Eve) gecesi kutlamaları gerçekleştirilirken, daha gelenekselliğini korumuş ufak kasabalarında 13 Ocak kutlamaları sürdürülmekte.

Şu anda Appenzell’de olmayı çok istemiştim fakat bu ayki yoğunluğum dolayısıyla mümkün olamadı ne yazık ki… Seneye umuyorum orada olabilirim!

Belarus:

13 Ocak akşamı Kalyady Tsars adını verdikleri kutlamalarda, Semezhevo (Minsk bölgesi) kasabasında erkekler kostüm giyerek bir tiyatro oyunu performansı gerçekleştirirler.

orthodox-new-year

 

Rusya:

Rusya’da The Old New Year adını verdikleri gün, geleneksel kostümler (bazen hayvan kostümleri, maskeler, şapkalar) giyilerek yemekler, şarkılar ve eski öykü anlatımları eşliğinde geçirilir.

Bir çok kültürde ormanın korucu ruhu ya da tanrının sembolü olarak kabul edilen geyik maskelerini görmekteyiz.

Koliady celebrations in Belarus Íàðîäíûé ïðàçäíèê Ìàëàíêà Koliady celebrations in Belarus

 

Makedonya:

13 Ocak gecesi insanlar evlerinin dışarısına çıkıp, yaktıkları büyük ateşin etrafında toplanırlar. Bir yandan yemeklerini yiyip içkilerini içerken, geleneksel Makedon şarkıları söylerler.

Buradan sonrası daha da heyecanlı… Vevcani’de gerçekleştiren, 1400 yıllık geçmişi olan Vevcani Karnavalı, Balkanların en ünlü, Avrupa’nın en çılgın karnavalı olarak biliniyor. 13 Ocak günü sokaklara dökülen “mizah ve iğneleme” temalı kostüm ve maskelere bürünmüş halk, paganizm inanç ve ritüellerini günümüz konuları ile birleştirerek çeşitli gösteri ve tiyatro oyunları sergiliyor. Bir şekilde ortodoks inancına yerleştirilmesi için bu gün Aziz Basileios’a adanmış durumda.

Carnival in Vevchani1295004027-vevcani-carnival-in-macedonia_556000

İsviçre:

Gel gelelim kış festivallerinin pek bilinmese de en görkemlisine, İsviçre’nin Appenzell Ausserrhoden kantonundaki bir kaç kasabada gerçekleştirilen Silvesterchlausen kutlamalarına… Her yıl 31 Aralık ve 13 Ocak olmak üzere, iki tarihte kutlanılmakta olan bu festivalin de kökenleri paganizme dayanmakta. Bölgenin erkekleri “güzel”, “çirkin” ve “güzel-çirkin” (doğa-orman) temalı kostüm ve maskeleri giyerler. Özellikle şapkaların detaylarına verdikleri önemi gözden kaçırmamak lazım çünkü şapkalarına koydukları figürler, bir nevi yeni yıl dilekleri ve çeşitli bereket sembolleridir. Mutlaka hepsi büyük inek çanları taşırlar. Tan vakti toplanan gruplar önce meditasyon yapar sonrasında köydeki evleri tek tek gezerler. Yürürken taşıdıkları çanlarla çıkardıkları sesleri ve bunların tüm kostümlerle birlikte üzerilerindeki ağırlığı düşünün… Uğradıkları yerlerde yodel’lerini yani geleneksel türkülerini söylerler. Silvesterchlausen ile ilgili yapılmış belgeselden: https://www.youtube.com/watch?v=A-U93ojGTAk

Tüm bunlar tıpkı ilahi dinler öncesindeki kış ritüellerinde olduğu gibi, kışın ortaya çıktıkları düşünülen kötü ruhları köylerinden uzak tutacağına inanılan sembollerdir. Çanlar, doğa figürlü kostümler, özellikle “kötü”yü temsilen çirkin figürlü kostümler, kötü ruhları korkutmak amaçlıdır.

Silvesterchlausen2014-Web-35589-950x430 01

 

Türkiye:

Çok enteresandır ki, Karadeniz Bölgesi’nde kutlanılan Kalandar bayramı da 13-14 Ocak gününe denk gelir. Kalandar, Rumi Takvimi’nin ilk ayıdır. Bu gece yerel halk tarafından kutlanırken, çocuklar da dışarı çıkarak ev ev dolaşır ve hediyeler (fındık, meyva, ceviz vs.) toplarlar. (Günümüzde ne kadar devam ettirildiğini bilmiyorum, bu konuda bilgisi olanlar paylaşsın lütfen.)

Kalandar geceleri, gençler kemençe eşliğinde horon teper, çocuklar “karakoncoloz oyunu” adı verilen bir seyirlik oyun oynar, ayrıca şamanizm kalıntısı olan pek çok ritüel gerçekleştirilir, özellikle bereket kültü ile ilgili çeşitli tekerlemeler söylenir.

Örneğin;

“kalandar gecesi devlet bacası
tasımı dolduran cennet hocası
doldurtmayan cehennem hocası
üstte erkeği altta dişi”

Fotoğraflar diğerleri kadar karizmatik görünmeseler de gülmeyin çünkü eski kültürleri yaşatmak önemlidir, ne koşullarda olursa olsun…

Haber_10_12_2013_10_48_13kalandar kalandaris-495x330 kalandar-livera-495x371

Birbirinden tamamen farklı topraklarda aynı kültürün yaşanıyor olması çok ilgi çekici. Tüm bunlardan çıkaracağımız sonuç, kışı yoğun bir şekilde yaşayan kültürlerin ilahi dinler öncesinden bugüne, kış ritüellerini bir şekilde devam ettiriyor olması.

Mesela bu, Kalandar gecesi Pontus Rumları tarafından gerçekleştirilen seyirlik oyunlarda kullanılan kostüm. Appenzell’deki kutlamalarda kullanılan kostümlere ne kadar benziyor değil mi? Doğa figürü ve çanlar ile…

 

karakoncoloz-karakoncolos

Bu kutlamaların izlerini görebileceğimiz diğer ülkeler: Gürcistan, Özbekistan, Kazakistan, Moldova, Ermenistan, Ukrayna, Letonya…

 

13 Ocak Kış Bayramı Diğer Uzantıları:

Venedik, İtalya:

Venedik Karnavalı, her kış tarihleri değişse de Ocak-Şubat-Mart aylarında 2 hafta süre ile kutlanılır. Her sene değişen temaları ile, kostüm ve maske kullanımın en gösterişli örnekleri burada görmek mümkün. Mesela geçen sene doğa figürleri teması vardı. Geniş katılımlı “zombie walk” gösterisi yapıldı. Karnaval bu sene 31 Ocak – 17 Şubat 2015 tarihleri arasında gerçekleşecek.

Venedik_02Venedik_11Venedik_07

 

 

Diğer Fotoğraf Kaynakları: ibtimes.co.uk / worldcelebrationblog.com / haydevira.net / Film: Silvesterchlausen (2011) / blog.fotorausch.ch

 



Bir Cevap Yazın